وزير اعلام داشت كه همهء اراضى مسلمانان متعلق به خليفه است و ملك ( يعنى قطعات اراضى كه از خراج معاف باشد ) دريد هيچكس نبايد باشد . مورخ مزبور اين توقع را درشمار « بدعتهائى » كه وزير نهاده بوده برمىشمرد « 1 » . به هنگام مرگ تكش در عراق خوارزميان تفوق داشتند . ولى چون مردم آنجا خبر درگذشت وى را شنيدند قيام كردند و همهء لشكريان خوارزمى را كه در سرزمين هاى ايشان بوده‌اند از پاى درآوردند « 2 » . تكش روز 19 رمضان 596 هجرى ( 3 ژويه 1200 ميلادى ) « 3 » درگذشت . چنان‌كه ديديم وى موفق شده بوده بر قدرت دودمان خويش بسى بيفزايد . ولى هم در زمان او پايهء برخى از جهات زندگى سياسى و دولتى خوارزم ، كه اثرات آنچنان مرگبارى براى فرزند او داشته ، گذاشته شد . خوارزمشاهيان كه غالبا با خليفه دشمنى مىورزيدند بالطبع نمىتوانستند به نفاذ كلام روحانيان متكى شوند . تكش شاهزادگان قپچاق را به خدمت خويش پذيرفت و با ايشان علائق

--> ( 1 ) - راوندى ، ترجمهء تركى ، ورق 121 : « جمله بدعتلرندن برسى بوادى كه مسلمانلرك النده كه ملكلرن طوتروى ايدردى كه جميع يرار اراضى مملكتدر امير المومنينك در كمسه نك ملكى بوقدر اثبات اتسوللر » . اصل فارسى : « قبالها نمىخواست و مىگفت زمين از آن امير المؤمنين است كسى نباشد كه مملكت دارد » . ( 2 ) - راوندى ، ترجمهء تركى ، ورق 130 ؛ اصل فارسى ، چاپ اقبال ، 399 ( 3 ) - در تأليف جوينى چنين است ( نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 114 ؛ چاپ قزوينى ، II ، 46 ) - 19 رمضان ؛ به گفتهء ابن اثير ( چاپ تورنبرگ ، XII ، 103 ) - 20 رمضان . اين روز بر خلاف آنچه در تأليف استاد وسلوفسكى اشتباها نقل شده ( « اطلاعات تاريخى و جغرافيائى » ، ص 65 ) با 27 ژوئن مطابق نيست .